रुबाई कसरी लेख्ने ?

आविष्कार भारती

रुबाईलाई रुबाईयत पनि भनिन्छ । यो फरसी साहित्यबाट सुरु भएको चार-चार पङ्ती मिलाएर बनाईने कविता हो । यो अरबि शब्द ‘रुबाईयाह’ बाट शुरु भएको हो जुन अरबी शब्द ‘रुबा’ बाट अपभ्रंसित भएर आएको हो । ‘रुबा’ को अर्थ अरबी भाषामा चार हुन्छ । रुबायत प्रख्यात बनाउने मुख्य श्रेय ओमार खैयाम लाई जान्छ जस्ले सुप्रसिद्ध “ओमार खैयाम का रुबायतहरु” प्रकाशन गरे ।

यो चार-चार पङ्तीको मिलाएर लेखिने कविता लेख्न पर्दा पहिलो पङ्तीको दोश्रो र चौथौं पङ्तीसँग काफिया मिलेको हुन्छ भने तेस्रो पङ्ती छुट्टै हुन्छ । जस्तै :


क – दोश्रो पङ्तीको पहिलो पङ्तीसँग काफिया मिलाउन पर्छ

क – चौथौं पङ्तीको दोश्रो र पहिलो पङ्तीसँग काफिया मिलाउन पर्छ

यदी एक भन्दा बढी रुबायत लेख्ने इच्छा भएमा


क – दोश्रो पङ्तीको पहिलो पङ्तीसँग काफिया मिलाउन पर्छ

क – चौथौं पङ्तीको दोश्रो र पहिलो पङ्तीसँग कफिया मिलाउन पर्छ

ख – यो पहिलो पङ्तीको काफिया माथिल्लो रुबाईको तेस्रो पङ्ती सँग मिलाउन पर्छ
ख – यो पङ्तीमा यही रुबाईको पहिलो पङ्तीको सँग काफिया मिलाउन पर्छ

ख – यो चाँही माथिल्लो २ पङ्ती सँग काफिया मिलाउन पर्छ

ग – यो पङ्तीको माथिल्लो रुबायतको तेस्रो पङ्ती सँग काफिया मिलाउन पर्छ
ग – यो पङ्तीमा यही रुबाईको पहिलो पङ्तीको सँग काफिया मिलाउन पर्छ
क – यो पङ्तीमा पहिलो रुबायतको पहिलो पङ्तीसँग काफिया मिलाउन पर्छ
ग – यो पङ्तीमा यही रुबायतको पहिलो पङ्तीसँग काफिया मिलाउन पर्छ

केही नेपाली रुबायतहरु (रुबाई) यस प्रकार छ्न :

तिमी भयौ आँखाको नानी जस्तै
तिमी भयौ खोलाको सँगलो पानी जस्तै
विर्षनै नसक्ने भएँ अब म तिमीलाई
मेरो जीवनको श्वास फेर्ने बानी जस्तै

– See more at: http://www.sahityasansar.com/sahitya/5018#sthash.LZb6dy9S.dpuf